مدیریت کنترل تلفیقی آفات

اكولوژي

اكولوژي عبارت است از: مطالعه علمي روابط بين موجودات زنده و محيط زيست آنها

آفت چیست؟

هر گونه ارگانیسمی که برای انسان زیان آور باشد. باعث نابودی گیاهان و فراورده های گیاهی شود. تهدیدی برای سلامتی انسان و دام باشد. باعث کاهش ارزشهای تفرجگاهی و فضای سبز گردد.

مدیریت آفات

آیا آفت بدرستی عامل خسارت می باشد؟

قدم اول: قبل از هر گونه اقدام آفت را شناسایی کنید.

با دوره زندگی و رفتار آفت آشنا شوید.

از این اطلاعات برای تدوین برنامه مدیریت آفت استفاده کنید.

تشخیص نادرست موجب عدم آگاهی= عدم موفقیت در کنترل آفت

چهار گروه عمده آفات

1- بی مهرگان شامل: حشرات ، کنه ها و عنکبوت ها ، حلزونها راب ها نرم تنان

2- بیماریهای گیاهی

عوامل بیماریزای زنده شامل: قارچ ها، باکتری ها، ویروس ها، نماتد ها، فیتوپلاسماها

عوامل بیماریزای غیر زنده شامل: سرما، گرما، آلاینده ها

3- علف های هرز یا رستنی های ناخواسته

4- مهره داران شامل: جوندگان ، پرندگان، مارها

شناسایی آفت مهمترین بخش کار است.

بدانید که همه مراحل زندگی آفت شبیه هم نمی باشند. میزبان آفت را بشناسید. از کتابهای راهنما بروشور های ترویجی و اینترنت استفاده کنید. برای تشخیص آفت به متخصص رجوع کنید. در جابجایی نمونه ها دقت نمایید.

علائم مشخصه را جستجو کنید.

جوندگان و پرندگان: فضولات

حشرات: آثار تغذیه، فضولات

علف های هرز: گل و بذر

عوامل بیماریزا: علائم روی مواد گیاهی(برگ ساقه میوه)

علل طغیان آفات

کشت تک محصولی، کشت مداوم یا استفاده بیش از حد از زمین، وارد شدن محصولات گیاهی به مناطق جدید

وارد شدن آفات به محیط های جدید، ژنوتیپ گیاه(تغذیه آفات از ارقام اصلاح شده)،

وارد کردن افت کشها در محیط (سمپاشی های بی رویه)، مدیریت غیر علمی (تراکم گیاه در واحد سطح)

طغیان آفات و بیماری ها در اثر تغییر تعادل طبیعی اکوسیستم در مناطق جنگلی یا مرتعی به وقوع می پیوندد.

P مدیریت تلفیقی آفت سیستمی است شامل مجموعه ای از محیط زیست ، دینامیک جمعیت گونه های آفت و به کار گیری تمام روش ها و فنون متناسب و قابل انطباق و ممکن ، در راستای نگهداری جمعیت آفات زیر سطح ضرر و زیان اقتصادی .

P در حقیقت ، IPM یک فرآیند طراحی و تصمیم گیری مبتنی بر اکوسیستم ، به منظور به حداقل رسانیدن خسارت آفت و مقابله با مشکلات اجتناب ناپذیر آفت محسوب می شود.

مقایسه اکوسیستم های زراعی و طبیعی(جنگل و مرتع)

P تنوع گونه ها دراکوسیستم گیاهی کمتر ودر طبیعی بیشتر

P روابط متقابل گونه ها در زراعی کم ،در طبیعی زیاد

P دوره زندگی در اکوسیستم زراعی کوتاه ،در طبیعی بلند

P توده گیاهی تولید شده در زراعی بیشتر، در طبیعی کمتر

P ثبات و برقراری گونه در زراعی کم ، در طبیعی زیاد

P جنگل ها و مراتع با ثبات تر از باغات

P باغ ها با ثبات تر از گیاهان زراعی

P گیاهان زراعی چندساله باثبات تر از گیاهان یک ساله

جنگل شناسی نزدیک به طبیعت

سالها جنگلداري و مدیریت جنگل به روش كلاسيك و استفاده از شيوههاي جنگل شناسي منجر به ایجاد تودههاي هم سال و منظم و در بعضی موارد خالص گرديد که به تدريج معایب خود را بروز داده و جنگلبانان را وادار نمود تا تنها با دید اقتصاد و به عنوان معدن تولید چوب به جنگل نگاه نكنند. لذا اكولوژي (Ecology)در كنار اكونومي(ٍEconomy) قرار گرفت و ارزش اكوسيستم و نگرش اکوسیستم جایگاه ویژه ای پيدا كرد.

با توجه به اينكه اكوسيستم جنگل يك اكوسيستم پيچيدة چند وجهي متشكل از گياهان (درختان، درختچهها، گياهان علفي، خزهها و سرخسها)، جانوران (ماكروارگانيسمها و ميكروارگانيسمهاي داخل و خارج از خاك)، رويشگاه، اقليم و ..... ميباشد، مديريت به شيوههاي كلاسيك و ساده و همگن كردن تودههاي جنگلي به منظور اداره آسانتر آن راهحل مناسبي نبود (مثال:کشور آلمان)

جنگلشناسي نزديك به طبيعت در واقع يك روش، يك ديدگاه، فلسفه يا تفكر مديريت جنگل است كه در آن هر عنصر وظيفه و جايگاه خود را دارد. در اين روش، تحولات طبيعي تودههاي جنگلي موردنظر قرار گرفته و دخالتها همگام با آن صورت ميگيرد.

در اين ديدگاه درختان بومي و عناصر سازگار با هر رويشگاه جنگلي بهترين گزينه طبيعي در سازگار شدن با آن محيط هستند.

در روند طبيعي توالي، اين جنگلها از حالت جوان گذر كرده، به اوج ميرسند و سپس به دليل ديرزيستي درختان شروع به نزول و تخريب طبيعي ميكنند. با حضور نسلهاي جوان در حفرههاي حاصل از افتادن درختان فرتوت و پوسيده، اين چرخه بطور پويا و ديناميك ادامه يافته و همواره جنگل متناسب با شرايط رويشگاه و اقليم منطقه در عرصه پايدار ميماند حفره ها به ترتیبی در طبیعت ایجاد می شوند که تمشك و سرخس فرصت اشغال ان ها را نخواهند داشت.

در جنگل شناسي نزديك به طبيعت، ميتوان با شناخت پروسههاي تحول جنگل از روند آرام و كند تغييرات طبيعي الهام گرفت و با كمي سرعت بخشيدن به آنها ضمن اصلاح و بهبود آنها و حفظ اكوسيستم، با انجام مداخلات جنگلشناسي تودههائي كه ساختار متفاوت دارند را بطور مناسب مديريت نمود. درشيوه تك گزيني که يكي از شيوه هاي جنگل شناسي نزديك به طبيعت است، هدف رسيدن به يك جنگل ناهمسال و آميخته است.

جنگل دارای توده همسال در مقایسه با جنگل مخلوط در برابر آفات و بیماری ها ونیز مشکلات فیزیکی (باد،طوفان ...) اسیب پذیری بیشتری دارد. شايسته است با رعايت اصول شيوه گزينشي به اصلاح ساختار و حفظ و تقويت ناهمسالي پرداخته شود. همچنين توصيه ميشود آميختگي توده نيز مورد نظر و دقت قرار گيرد تا توده از تنوع گونهاي برخوردار گردد.

در حال حاضر شیوه بهره برداری از جنگل در سازمان جنگل ها و مراتع بیشتر روش تک گزینی است.

چرا آی پی ام ؟

P تعادل اکوسیستم ها را حفظ می کند. P آفت کشها ممکن است به تنهایی تاثیر چندانی نداشته باشند.

P سلامت محیط زیست را ارتقاء می دهد. P باعث صرفه جویی در هزینه ها می شود.

مدیریت تلفیقی آفات

آی پی ام: یک رویکرد تاکتیکی متوازن

P خسارت را پیش بینی و پیشگیری می کند. P ترکیبی از تاکتیک های متعدد را بکار می گیرد.

P قابلیت تاثیر را بهبود داده و تاثیرات جانبی سوء را کاهش می دهد. Pمتکی بر تشخیص،اندازه گیری،ارزیابی و شناخت می باشد.

ظرفیت تحمل محیط

حد اکثر جمعیتی که ممکن است در یک دوره خاص در یک محیط قابل تحمل باشد.

منحنی رشد: در نبودن عوامل بازدارنده به شکل J

در بودن عوامل بازدارنده به شکل S

با ورود حشره به محیط مناسب برای مدتی جمعیت J شکل افزایش می یابد ولی سپس عوامل تنظیم جمعیت آن را در حد ظرفیت نگه می دارند.

اگر عوامل کنترل کننده طبیعی در تولید مثل شته ها دخالت نکنند یک شته موسس قادر است تمام سطح کره زمین را به پوشاند.

تعاریف و مفاهیم

مدیریت:

در یک سیستم تلفیقی، زمانیکه با مشکلات مربوط به آفات روبرو هستیم ، معمولا راهکارهایی را که انتخاب می کنیم فراتر از یک روش کنترل متعارف و یا از بین بردن ساده آفات است. در این حالت لازم است سیستمی که در آن آفت مشاهده می شوند مدیریت شود. در این نوع مدیریت، آستانه خسارت اقتصادی Economic Threshold از اهمیت بسیار زیادی بر خوردار است.

آستانه خسارت اقتصادی سطحی از جمعیت حشره یا آفت است که عملیات کنترل علیه آن باید اعمال گردد تا از رسیدن جمعیت به سطح زیان اقتصادی جلوگیری به عمل آید. مثلا 2 سن در مقابل 3 سن در هر متر مربع از یک مزرعه که به ترتیب آستانه و سطح زیان اقتصادی محاسبه شده اند.

آستانه زیان اقتصادی

دربعضی موارد تعداد معینی از آفت روی یک گیاه قابل تحمل می باشد. برای مثال ، گیاهانی که قابلیت تحمل ریزش برگ را دارا هستند . بنابراین ،چنانچه چند لارو پروانه روی انها مشاهده شد، تا زمانیکه تعداد جمعیت آن به طور وسیع افزایش پیدا نکرده است لازم نیست اقدامی برای مبارزه صورت گیرد.

آستانه زیان اقتصادی: سطحی از انبوهی حشره که اگر جمعیت از آن تجاوز کند میزان خسارت ارزش اقتصادی داشته باشد. یا سطحی از جمعیت حشره یا افت که عملیات کنترل علیه آن باید اعمال گردد.

چه جمعیتی از آفت ایجاد خسارت اقتصادی مکند؟

تعریف: سطح زیان اقتصادی عبارت است از کمترین تراکم جمعیت یک آفت که باعث خسارت اقتصادی گردد.

به عبارت دیگر در صورتی که میزان خسارت اقتصادی به محصول برابر با کل هزینه کنترل آفت باشد ، این نقطه «سطح زیان اقتصادی» نامیده می شود.

عوامل موثر در تعیین آستانه اقتصادی و سطح زیان اقتصادی

P تراکم آفت P فنولوژی گیاه P شرایط آب و هوایی P شرایط خاک P تحمل گیاه

P عکس العمل آفت و دشمنان طبیعی P شرایط اقتصادی،اجتماعی(قیمت نهاده های کشاورزی)

عوامل موثر در تغییرات جمعیت حشرات

اگر وضعیت یک عامل تحت تاثیر تغییرات تراکم جمعیت جانور قرار داشته باشد وابسته به انبوهی و در غیر این صورت مستقل از انبوهی جمعیت تلقی می شود.

مکتب نیکلسون:مهمترین عوامل ایجاد تغییرات در جمعیت عوامل زنده (Biotic) هستند و رقابت مهمترین عامل کنترل جمعیت می باشد.

مکتب وین ادواردز و اندرو وارتا: هیچ عامل محیطی وجود ندارد که تاثیر آن مستقل از انبوهی باشد و نوسانات شدید جمعیت مربوط به غذا و پناهگاه هستند.

نمونه برداری پایه و اساس آی پی ام است.

از طریق نمونه برداری میتوان به ویژگیهای اساسی جمعیت نظیر تراکم،پراکنش،زاد آوری و شکل رشد دسترسی پیدا کرد.

تعریف نمونه:

در جمعیت های نامحدود اندازه گیری کلیه افراد میسر نیست و لذا مجبوریم به طور تصادفی گروهی از افراد را به عنوان نمونه انتخاب کرده و صفات مورد نظر را در آنها اندازه گیری و سپس نتایج را به کل جامعه تعمیم دهیم.

نمونه فاقد اطلاعات جمع آوری، فاقد ارزش علمی است.

وسایل و روش های نمونه برداری

P جمع آوری مستقیم P تور حشره گیری P تله فرمونی P تله های نوری P تله پرده ای

P تله زمینی P تله میوه ای P قیف برلیز P تله اشنایدر P اسپیراتور

مواد شیمیایی ارتباط دهنده

سینومون: ترشحات فراري هستند كه براي گونه ترشح كننده (گياه) و دريافت كننده (پارازيتوييد يا پرداتور) مفيد و براي گونه سوم(آفت)مضر هستند.این مواد مستقیماً توسط گیاهان تولید می شوند و دشمنان طبیعی را به سوی محل فعالیت آفت جلب می کنند.

مثال: درختان کاج و آفت سوسک پوستخوار و جلب شکارگر ها به طرف درختان آلوده

موارد استفاده فرمون ها

پیش آگاهی: با نصب تله های فرمونی می توان تغیرات جمعیت یک حشره را تعیین نمود.

جلب و شکار: کپسول فرمون با سم آغشته شده و در محل قرار داده می شود.

شکار دست جمعی( mass trapping): استفاده از تله های فرمونی به تعداد زیاد(برای آفات جنگل نظیر ابریشم باف ناجور)

ایجاد اختلال در جفتگیری حشرات آفت: کاربرد فرمون به صورت پوششی (spray) موجب کاهش جفت گیری می شود.

روشهای نمونه برداری:تله فرمونی

ابریشم باف ناجور





ملاحظات برای انتخاب روش های کنترل

تعیین سطح خسارت قابل تحمل تعیین دستاورد های مورد نظر

جلوگیری از طغیان های آفت مبارزه تا سطح مورد پذیرش

انهدام کلیه جمعیت های آفت مدیریت مقاومت در برابر آفت کش

تاثیرات زیست محیطی برآورد هزینه ها

روشهای مختلف کنترل آفات

کنترل هر افت شامل پنج مرحله است:

1) بررسی و شناسایی

2) برنامه ریزی و بررسی روشهای مختلف کنترل

3) اعمال روشهای کنترل

4) ارزیابی موفقیت یا شکست روشهای مختلف کنترل

5) ادامه مبارزه در صورت نیاز به پایین نگهداشتن تراکم افت زیر سطح زیان اقتصادی

روش های کنترل آفات

زراعی مکانیکی فیزیکی ژنتیکی رفتاری

بیولوژیک شیمیایی گیاهان مقاوم کنترل قانونی مدیریت آفات

روشهای مختلف کنترل آفات: زراعی

الف: ایجاد شرایط مطلوب رشد شامل:

تنظیم آبیاری رعایت فواصل کاشت تنظیم کوددهی کشت ارقام زودرس یا دیررس

رعایت تاریخ کاشت ،داشت و برداشت کاشت ارقام مقاوم سیستم چند کشتی

رعایت عمق مطلوب کاشت گیاهان تله

کنترل زراعی

بهداشت: حذف منبع تغذیه، آب، پناهگاه

نابود کردن بقایای گیاهی آلوده

علف های هرز به منظور کاهش محل های پناه آفت

مدیریت کاربرد کود حیوانی

ب: P رعایت اصول بهداشی ، خارج کردن مقطوعات از محیط واز بین بردن بقایای گیاهی و محل های زمستانگذرانی و تکثیر افات

P هرس P آیش P شخم عمیق P تناوب زراعی

بنابر این کنترل زراعی یکی از تکنیک های کم هزینه علیه آفات است که بیشتر نقش پیشگیری کننده دارد.

روشهای مختلف کنترل آفات: مکانیکی

تله گذاری(برای کنترل حشرات بالارونده از درخت) استفاده از مواد چسبناک یا پوشاندن تنه درخت

تله زمینی با استفاده از مواد جلب کننده ( سرکه قرمز) برای حشرات کف جنگل

تله میوه ای آویزی از شاخه درخت برای دوبالان وبرخی از سخت بالپوشان (ستونیده و سرامبیسیده)

کنترل مکانیکی

بکارگیری ابزار وماشین آلات وسایر روشهای فیزیکی بمنظور کاهش جمعیت حشرات یا تغییر و اصلاح محیط

کنترل مکانیکی

ممانعت از ورود یا جابجایی آفت

تور های پارچه ای یا سیمی و پرده باد

مواد چسبنده

محدود و محصور کردن آفت

برای حشرات و علف های هرز تغییر شرایط خاک

علف کشی

شخم

دیسک

کنترل رشد یا نابود کردن گیاه ناخواسته

علف چین (mower)

روشهای مختلف کنترل آفات:ژنتیکی

P اضافه کردن یا اصلاح مواد ژنتیکی در محصولات زراعی و نباتات غیر مثمر

P پرورش یا انتخاب گیاهان مقاوم

P روش نر عقیمی با استفاده از اشعه گاما یا اشعه ایکس و رها سازی در جمعیت های طبیعی حشرات در جنگل یا درمزرعه

این روش نیازمند پرورش انبوه حشرات است و لذا پر هزینه می باشد.

روشهای مختلف کنترل آفات: فیزیکی

در این روش ها محیط برای ورود یا ادامه زندگی حشره نامناسب می شود.

محصور کردن (بذر بلوط )،تله گذاری(الکتریکی)،کندن گودال،استفاده از دمای کشنده بسیار بالا یا بسیار پایین،آتش زدن مزارع

P تغییر یا اصلاح شرایط محیط P رطوبت P حرارت P جریان هوا P آب P نور

روشهای مختلف کنترل آفات: رفتاری

تعدادی از حشرات را می توان با مداخله در رفتار مخصوصا در جهت یابی آنها کنترل نمود.

مواد شیمیایی جلب کننده،دور کننده،بازدارنده

مثال: سوسک های ریشه خوار و شب پره ها نسبت به نور گرایش مثبت داشته و به طرف تله های نوری بویژه نور ماورای بنفش جلب می شوند.

شته ها به نور زرد و پسیل به نور آبی جلب می شوند.

فرمون ها برای کنترل آفات جنگل به خصوص ابریشم باف ناجور

آلمون ها (مربوط به گیاه و دور کننده افت)، کایرمون ها (مربوط به حشره و عامل جلب دشمنان طبیعی)، سینومون ها (مربوط به گیاه و باعث جلب دشمنان طبیعی)

کنترل بیولوژیک چیست؟

تعریف FAO: عبارت از کاربرد موجودات زنده به منظور کنترل آفات گیاهی

آفات معمولا بومی مناطق نیستند.

موطن آفت شناسایی شود و دشمنان طبیعی آن در محل جستجو شود.

پیش از رهاسازی دشمن طبیعی سازگاری آنها مورد ارزیابی قرار گیرد

پرورش، رهاسازی ،توزیع مجدد در برنامه منظور شود.

انواع دشمنان طبیعی

شکارگر: حشره گوشتخوار که حشرات دیگر را به عنوان طعمه کشته و از ان تغذیه میکند. اين رابطه بسيار كوتاه مدت است

انگل یا پارازیت: غذا و انرژی از میزبان می گیرد ولی آنرا نمی کشد.

پارازیتوئید: یا شبه انگل در نهایت میزبان را می کشد(حالت خاصی از شکار گری). پارازیتوئید ها در اکوسیستم های جنگل، مرتع، باغات و گیاهان چند ساله نقش عمده ای در کنترل آفات دارند.

پاتوژن های بیماریزا

عوامل مختلف كنترل بيولوژيك آفات گياهي

الف- دشمنان طبيعي: 1- پارازيتوييدها (انگلها) 2- پرداتورها (شكارگرها)

ب- پاتوژنها (بيمارگرها) : 1- قارچها 2- ويروسها 3- باكتري ها 4- نماتدها



خصوصیات دشمنان طبیعی موثر

ü قدرت جستجوگری زیاد

ü تخصص به آفت (تخصص میزبانی)

ü هماهنگی بین دوره زندگی آفات و دشمنان طبیعی

ü قدرت تکثیر زیاد

ü قدرت سازش با شرایط آب و هوایی جدید

حتي در جمعيت هاي بسيار كم ميزبان هم قابلیت ادامه حیات داشته باشد.

روشهای کنترل بیولوژیک

کنترل بیولوژیک کلاسیک با وارد کردن دشمنان طبیعی خارجی (شته گردوی ایرانی و زنبور پارازیتویید)

پرورش انبوه دشمنان طبیعی و رهاسازی در محیط (شپشک مرکبات در شمال و پرورش کفشدوزک)

حمایت و حفاظت از دشمنان طبیعی بومی منطقه (جنگل شناسی نزدیک به طبیعت)

نتایج مبارزه بیولوژیک

P دشمنان طبیعی رهاسازی شده ممکن است مستقر شده و میزان الودگی افت کاهش یابد.

P ممکن است نیازی به رهاسازی مجدد نباشد.

آگاه باشید: در سال 1935 وزغ نیشکر برای کنترل دو آفت مهم نیشکر به استرالیا وارد گردید ولی بعد از مدتی خود بصورت یک گونه مهاجم درآمد.

بکارگیری مبارزه بیولوژیک

ü رهاسازی دوره ای گروهی از پرورش ها

ü رویشگاه های طبیعی،نهالستان ها،گلخانه ها

ü شناسایی جاندارانی که بطور طبیعی مشاهده می شوند.

ü حمایت و حفاظت جانداران بومی مفید

ü خود داری از کاربرد حشره کشهای دارای طیف تاثیر وسیع

ü پیروی از راهبردهای غیر شیمیایی

سن نابید در حال تغذیه از لیگوس

روشهای مختلف کنترل آفات:گیاهان مقاوم

ü عبارت است از وجود تراکم کمتری از جمعیت حشره روی گیاه و یا بروز علائم خسارت کمتر نسبت به گیاهان حساس

ü مقاومت اکولوژیک(کاذب): تحت تاثیر عوامل محیطی(تقویت گیاه ومرگ لاروهای پوستخوار)

ü مقاومت ژنتیکی: تحت کنترل عوامل ژنتیکی گیاه (گیاهان تراریخته)

مکانیزم های مقاومت ژنتیکی

الف) آنتی سنوز یا میزبانی بد: عدم توانایی گیاه در پذیرش آفت

در گیاهان مقاوم وجود آلومون ها (مواد گیاهی دور کننده،دفع کننده یا بازدارنده تغذیه)

آکاسیا دارای گلیکوزید های سمی برای حشرات

جینکو برگها دارای مواد اسیدی مانع تغذیه حشرات

در گیاهان حساس وجود کایرمون ها (جلب کننده ها،محرک های تغذیه یا تخمریزی)

ب) آنتی بیوز: مکانیزمی است که گیاه میزبان واجد آن به صورتی برای زندگی آفت سمی و نامناسب شده و زندگی آنرا مختل می سازد.

عوامل ایجاد کننده انتی بیوز:

عوامل شیمیایی (مواد سمی و بازدارنده نظیر توکسین ها)

عوامل فیزیکی: تکثیر سریع سلولی یا افزایش شیره گیاهی

تحمل پذیری: مکانیزمی که در آن علی رغم استقرار و تغذیه حشره،گیاه میزبان صدمه قابل ملاحظه ای نمی بیند.

در آنتی بیوز و آنتی سنوز آفت تحت تاثیر عواملی از درون گیاه قرار می گیرد (واکنش های متقابل حشره و گیاه)

برخی تحمل را نوعی مقاومت نمی دانند چون سطح کمی آن قابل اندازه گیری نیست. ضمنا گیاه متحمل یک منبع آلودگی برای گیاهان حساس بشمار می آید (گردو، پروانه خراط و درختان سیب). تقریبا بیشتر سطوح مقاومت گیاهان به تنهایی برای جلوگیری از خسارت اقتصادی آفات حشره ای کافی نیست.ارقام مقاوم باید به عنوان بخشی از برنامه های مدیریت آفات به کار گرفته شوند.

مزایای استفاده از ارقام مقاوم

1) مقاومت گیاهان اختصاصی می باشد.

2) گیاهان مقاوم با محیط سازگاری دارند.

3) مقاومت با دیگر روشهای کنترل قابل تلفیق می باشد.

4) ابزار گرانبها و عملیات پر هزینه و خاصی مورد نیاز نیست.

5) گیاهان مقاوم خسارت عوامل بیمارگر را تقلیل می دهند.

6) صفت مقاومت برای مدت طولانی (حد اقل 5 سال) دوام دارد.

7) معمولا ارقام مقاوم نیازی به سمپاشی ندارند.

8) استفاده از ارقام مقاوم در مقایسه با دیگر روش های کنترل اقتصادی تر است.

9) استفاده از ارقام مقاوم دربرنامه های مدیریت آفات نتیجه بخش است.

محدودیت های کاربرد ارقام مقاوم

دستیابی به یک رقم مقاوم مستلزم صرف زمان طولانی است.

وجود ژنوتیپ های مختلف آفات موجب کاهش کارایی ارقام مقاوم می شود.

مقاومت در طول زمان قابل تغییر است.

تقریبا بیشتر سطوح مقاومت گیاهان به تنهایی برای جلوگیری از خسارت اقتصادی آفات کافی نبوده و واریته های مقاوم باید در قالب برنامه های مدیریت بکار گرفته شوند.

روشهای مختلف کنترل آفات:گیاهان مقاوم

ايجاد گونههاي جنگلي مقاوم به آفات و بيماريها: در اين رابطه، انتقال ژن Bt به درختان جنگلي، معمولترين شيوهاي است كه تاكنون استفاده شده است. براي مثال، در سال 1990، حدود 60 درصد از كل برنامههاي كنترل آفات در آمريكاي شمالي، بهخصوص مبارزه با كرم جوانه (Budworm) و پروانه ابریشم باف (Gypsy moth) با استفاده از باكتري Bt انجام شده است.

مثالهاي موفقي كه در زمينة توليد درختان مقاوم به حشره در سطح دنيا وجود دارد عبارتند از: صنوبر، كاج و اكاليپتوس مقاوم در برابر حشرات.

کنترل شیمیایی

آفت کش: هر ماده ای که به منظور کشتن،جلب،دفع،یا تنظیم آفات به کار می رود.

حشره کشها، قارچ کشها، علف کشها، ضد عفونی کننده ها، دور کننده ها، برگ ریز ها و غیره آفت کش محسوب می شوند.

طبقه بندی افت کشها بر اساس موارد زیر:

نحوه تاثیر: برای کنترل آفت چگونه عمل می کنند.

آفت کشهای سیستمیک از طریق بافت های گیاه جذب شده و به محل تغذیه آفات منتقل می شوند( قارچ کش ردومیل یا متالاکسیل)

آفت کشهای تماسی باید در تماس مستقیم با آفت مورد نظر قرار به گیرند (مالاتیون)

تاریخچه خلاصه سموم

نسل اول حشره کشهای مصنویی آلی (ددت) 1939 نسل دوم سموم فسفره آلی (پاراتیون، مالاتیون) 1944

نسل سوم کاربامات ها و تنظیم کننده های رشد IGR ها(دیمیلین)

آفت کش ها



تنظیم کننده های رشد حشرات

IGR گروهی از ترکيبات شیمیایی هستند که از طریق هورمون جوانی و یا بر روی سنتز کيتين و در طی مدت رشد و نمو و توليدمثل حشره تاثير می کنند. از جمله اين ترکيبات می توان دیميلين را نام برد. ديميلين به عنوان يک حشره کش متداول با طيف وسيع کاربرد ،بر روی حشرات اثر مي کند و باعث تلفات و کاهش جمعيت دشمنان طبيعی آفات نيز می شود.

مؤثرترين ماده طبيعی با عمل مهارکنندگی پوست اندازی، آزادیراختين (استخراج شده از درخت چریش یا زيتون تلخ Neem) است. خاصيت ضدغذايی و تاثير بر روی رشد و توليد مثل حشره این ماده به اثبات رسيده است. آزاديراختين که از بذر درخت چریش به دست می آيد، فرآورده ی تجاری تحت عنوان حشره کش گياه NeemAzal تولید شده است.

طبقه بندی افت کشها بر اساس مواردی دیگر:

انتخابی عمل کردن: چه طیفی از آفات را تحت تاثیر قرار می دهند.

غیر انتخابی: کلیه آفات ذیربط را از بین می برند.برای مثال برخی از علف کشها در صورت مصرف به میزان کافی،تمام گیاهان سبز را بین می برند (راند آپ یا گلیفوزیت)

انتخابی: تنها روی برخی از حشرات ،عوامل بیماریزا یا علف های هرز تاثیر دارند.برای مثل برخی از علف کشها تنها گیاهان برگ پهن را از بین می برند و روی باریک برگ ها تاثیری ندارند (توفوردی)

پایداری: دوام انها در محیط چه مدت طول می کشد؟

آفت کشهای ابقایی: بعد از استفاده در محیط برای هفته ها،ماهها،سالها فعال باقی می مانند. نظیر ددت یا علفکش های مورد استفاده در اطراف گارد ریل جاده ها (گالانت ،سیمازین)

غیر ابقایی: سریعا یا به فاصله چند روز غیر فعال می شوند.نظیر برخی ازعلف کشهای مورد استفاده در خاک

LD50

LD50: مقدار ماده سمی که قادر است نصف موجودات زنده که تحت شرایط مشخص مورد آزمایش قرا گرفته اند را از بین ببرد (روش معمول برای اندازه گیری مسمومیت حاد). LD50 سموم بر حسب میلی گرم سم ویا ماده موثر در کیلو گرم وزن بدن موجود تعیین گشته وبه صورت mg/kg نمایش داده می شود.

مزایای مبارزه شیمیایی

P موثر،سریع،آسان P امکان تکرار P انهدام قابل اطمینان

معایب مبارزه شیمیایی

ظهور نژاد های مقاوم

اثر سوء روی موجودات غیر هدف

پیدایش و طغیان آفات جدید

ورود سموم در زنجیره غذایی و اثرات سوء باقیمانده سموم در طبیعت

ایجاد مسمومیت های حاد و مزمن در اشخاص

تاثیرات سوء اتکا به آفت کشها

مقاوم شدن آفات ظهور افات ثانویه

صدمات زیست محیطی مخاطرات انسانی

وابستگی به آفت کشها

مقاوم شدن آفات

دوام در محیط زیست

تجمع زیستی: زمانیکه آفت کش در بافت چربی جاندار تجمع می یابد.

بزرگنمایی زیستی: زمانی که میزان تجمع مواد در یک جاندار در مقایسه با جاندار مورد تغذیه اش بیشتر می شود.

تلفیق روش های کنترل بیولوژیک و شیمیایی

تلفیق روش های کنترل بیولوژیک و شیمیایی در برنامه های کنترل آفات همواره به عنوان یک چالش در حشره شناسی کاربردی مطرح می باشد.

عدم سازگاری این دو روش در ای پی ام منجر به شیوع آفات کلیدی،طغیان آفات ثانویه،بروز مقاومت در برابر آفت کش ها و تحمیل هزینه های سنگین اقتصادی و زیست محیطی شده است (متکالف 1986)

روشهای مختلف کنترل آفات:

کنترل قانونی آفات

1) روش کنترل قانونی به قوانین و مقرراتی گفته می شود که توسط دولت ها و مراجع ملی و بین المللی برای کنترل آفات وضع و اجرا می شوند.

2) یکی از عوامل عمده انتشار آفات انتقال مواد گیاهی از نقطه ای به نقطه دیگر است. شته فیلوکسرا از امریکا به فرانسه)، مگس زیتون از عراق به ایران،سر خرطومی حنایی خرما در جنوب شرق ایران قلمه ونهال بامبو آلوده به نماتد از روسیه

3) مقررات قرنطینه:

ü مقررات مربوط به عدم گسترش آفات جدید از خارج به داخل کشور

ü مقررات مربوط به عدم گسترش آفات موجود در یک منطقه

ü مقررات مربوط به کنترل آفات عمومی

4) روش های کنترلی ویا نظارتی از طریق نهاد های وابسته به دولت (حفظ نباتات)اعمال می شود تا از ورود و یا انتشار یک افت به یک ناحیه و یا یک کشور جلوگیری به عمل آید. روش هایی که معمولاً در اینگونه موارد بکار گرفته می شوند عبارتند از :

1) بازرسی

2) قرنطینه

3) انهدام موارد آلوده (چوب های وارداتی از روسیه)

4) سایر روش ها

کنترل قانونی آفات

قرنطینه از ورود آفات به یک منطقه یا انتقال و خروج از مناطق آلوده جلو گیری می کند. نظارت مستمر مبادی ورودی مانند فرود گاه ها، بنادر ومرزهای زمینی، برنامه های ریشه کنی یا حذف یک آفت از یک منطقه معین، قرنطینه از اصول مهم مبارزه با آفات جنگلی به ویژه چوبخوار ها بشمار می آید.

روشهای نمونه برداری: تله آویزی(میوه ای)



روشهای نمونه برداری: تله زمینی



روشهای نمونه برداری: تله چسبنده



تله چسبنده



روشهای نمونه برداری: تله نوری پرده ای



روشهای نمونه برداری: قیف برلیز



روشهای نمونه برداری: تله فرمونی

ابریشم باف ناجور



بذر خوار بلوط



درختان آلوده به بیماری مرگ نارون



تله فرمونی چسبنده



پروانه سفید آمریکایی يا شب پره تار تن پاييزه

Hyphantria cunea Drury (Lipidoptera: Arctiidae)







پروانه سفيد Hyphantria cunea Drury



پروانة سفيدHyphantria cunea (Drury) (Lep.: Arctiidae)

حشره کامل آفت پروانهاي است برنگ سفيد با لکههای سياه و مايل به قهوهاي در روی بالهای جلويي.

عرض پروانه با بالهای باز در نرها 25 و در مادهها 31 سانتيمتر ميباشد.

اين حشره در ايران روی اکثر درختان جنگلی، از قبيل افرا، توسکا قشلاقی، ملچ، اوجا، زبان گنجشک، لرگ، سيب جنگلی و گوجه جنگلی ايجاد خسارت مينمايد.



مديريت تلفيقي پروانه برگخوار سفيد آمريكايي در استانهاي گيلان، مازندران و اردبيل

پروژههاي زيرطرح:

بررسي كارآيي زنبورهاي تريكوگراما در مبارزه بيولوژيك عليه پروانه سفيد درختان

بررسي امكان کنترل بيولوژيک پروانه سفيد درختان با استفاده از قارچ Beauveria bassiana

مطالعه تغييرات جمعيت و جدول زندگي پروانه سفيد درختان و بررسي امکان مبارزه بيولوژيک با اين آفت توسط دشمنان طبيعي

جداسازي و شناسايي عوامل بيمارگر پروانه سفيد درختان

جمع آوري و شناسايي دشمنان طبيعي پروانه سفيد درختان

شناسايي نژادها و پراكنش جغرافيايي پروانه سفيد درختان در مناطق آلوده

بررسي امكان پيش آگاهي پروانه سفيد درختان

بررسي بيواكولوژي پروانه سفيد درختان

جمع آوري، شناسايي و امكان پرورش سن هاي شكارگر Asopinae Heteroptera: Pentatomidae بعنوان دشمن طبيعي پروانه سفيد درختان

ارزيابي تاثير نماتدهاي بيمارگر حشرات در كنترل پروانه سفيد درختان

ارزيابي تاثير تله هاي فرموني در كنترل پروانه سفيد درختان

بررسي كارايي چند تركيب حشره كش در كنترل پروانه سفيد درختان

ارزيابي تله هاي نوري در كنترل پروانه سفيد درختان

ارزيابي باسيلوس تورنژينسيس و تركيبات IGR در كنترل پروانه سفيد درختان

تعيين پراکنش نوغان داري ها وگونه هاي ترجيحي پروانه سفيد درختان

بررسي اثر ورقههاي چسبنده و گونيهاي كنفي در ميزان جمعآوري شفيرههاي پروانه سفيد درختان

جداسازي جدايههايي از قارچ Beauveria bassiana از پروانه سفيد درختان و بررسي امكان كنترل اين آفت با استفاده از قارچ مذكور

* مجموع نتايج بدست آمده از اين تحقيق خواهد توانست جايگاه مناسبي را در چهارچوب تعيين دقيق زيست شناسي پروانه سفيد درختان در شرايط صحرايي وآزمايشگاهي، شناسائي دشمنان طبيعي، تعيين دامنه ميزباني آفت در مناطق آلوده و مديريت جمعيت آفت فراهم آورد.

عوامل بیماریزای گیاهی

به ترتیب اهمیت اقتصادی:

P قارچ ها P ویروس ها P نماتد ها P باکتری ها

قارچ ها موجوداتی

P فاقد ریشه P فاقد ساقه P فاقد برگ و کلروفیل P فاقد سیستم آوندی P دارای قابلیت تولید اسپر

علل بروز و توسعه بیماری ها

P کاهش مکانیزمهای دفاعی میزبان P تحریک رشد پاتوژن یا ترشحات میزبان

P کاهش قدرت بازدارندگی آنتاگونیست ها P مقاومت در برابر سموم شیمیایی P ظهور نژادهای فیزیولوژیک جدید

مثلث بیماریزایی

وقوع هر بیماری منوط به حضور هم زمان سه عامل است:

1) آب وهوای مناسب 2) عامل بیماریزا 3) میزبان

با وجود آنتاگونیست مربع بیماریزایی تشکیل می شود.

4) آنتاگونیست: هر موجود زنده ای (به غیر از انسان) که بر علیه عوامل بیماریزای گیاهی فعالیت می کند.این امر نوعی مبارزه ییولوژیک به حساب می آید.

چهار اصل اساسی در کنترل بیماری های گیاهان

1) منزوی و محصور کردن عامل بیماری(Exclusion)

2) ریشه کن کردن عامل بیماری در مبدا آلودگیٍEradication )

3) محافظت از گیاه میزبان Protection))

4) ایجاد مصونیت در گیاه میزبانImmunization) )

این اصول به سه طریق در مبارزه با بیماریها بکار گرفته می شوند:

1 - به طور مستقیم علیه پاتوژن ها به کار گرفته می شوند.

2 - با ایجاد تغییراتی در محیط زمینه برای توسعه بیماری نامناسب می شود.

3 - با ایجاد تغییرات ژنتیکی در میزبان آنها را در مقابل بیماریها مقاوم می سازند.

شرایط اپیدمی(همه گیری) بیماری های گیاهی

1) وجود منبع مایه Inoculum)) که عبارت است از مقدار اولیه عامل بیماریزا که قادر به ایجاد بیماری در میزبان می شود.

2) دردسترس بودن میزبان

3) شرایط محیطی مساعد

اپیدمی های تاریخی:

پوسیدگی طوقه و ریشه اوکالیپتوس در استرالیا

بیماری مرگ نارون در امریکا

رفتار پاتوژنی قارچ ها

1- یک چرخه ای: فقط یک نسل پارازیت در طول فصل رشد

مثال:قارچ های مولد پوسیدگی ریشه (فوزاریوم ها) انواع و سیاهک ها وشانکر ها که منابع آلودگی در منطقه وجود دارد.

2- چند چرخه ای:بیش از یک نسل پارازیت در طول فصل رشد

مثال: زنک ها،سفیدک ها وبیماری های باکتریایی که هم منابع منطقه ای دارند و هم عامل بیماری از فواصل دور حمل می گردد.

3- پلی اتیک:پارازیت یک چرخه ای اما شیوع بیماری طی چندین فصل افزایش می یابد.

مثال:بیماری مرگ نارون

مبارزه با بیماری یا مدیریت آن

* با بیماری های گیاهی میتوان مبارزه (control) کرد یا آنها را اداره (manage) نمود. در حالت اخیر مقادیر معینی از خسارت های ناشی از بیماری (تا مرزهای اقتصادی خسارت)قابل پذیرش است. در مدیریت بیماری ها،وابستگی به مبارزه شیمیایی کمتر است. در مبارزه با عوامل بیماریزا از نظر تاریخی وابستگی به سموم کمتر بوده است.(در مقایسه با آفات و علف های هرز)

* در طراحی استراتژی و مدیریت هر بیماری توجه به تاریخچه بیماری دارای اهمیت است. مخصوصاً در مورد قارچ های خاکزاد این مسئله اهمیت دارد چون متوانند بدون حضور میزبان در خاک زنده بمانند. وقتی قارچ عامل بیماری در خاک مستقر شد برای مدت طولانی در خاک باقی می ماند و در شرایط مساعد وبا حضور میزبان حساس آلودگی قابل مشاهده می شود.

توجه به این امر مبنای پیش بینی وقوع بیماری و تعیین روش مبارزه خواهد بود. مانند بیماری های پوسیدگی طوقه و ریشه ناشی از قارچ های فوزاریم، پیتیوم و ریزوکتونیا

روش های مبارزه با بیماری های گیاهی

قانونی زراعی بیولوژیکی فیزیکی شیمیایی تلفیقی

قانونی: قرنطینه و بازرسی و ممانعت از ورود پاتوژن های غیر بومی

زراعی: ریشه کنی میزبان،تناوب زراعی،اقدامات بهداشتی،مناسب کردن شرایط رشد گیاه،ایجاد شرایط نامناسب برای رشد پاتوژن کشت بافت مریستم

فیزیکی: گرما دادن، خنک سازی، آب داغ، اشعه

بیولوژیک: استفاده از ارگانیسم دیگر به جز انسان،میزبان و پارازیت (ترکیبات آنتی بیوتیک از قارچ تریکودرما ویا استفاده ازسایر آنتاگونیست ها)

شیمیایی: انواع قارچ کش ها

تلفیقی: تلفیق موارد فوق مثلاً بیولوژیک و زراعی و ارقام مقاوم

مدیریت بیماری در بیماری های تک چرخه ای

P ضد عفونی خاک P ضد عفونی بذر P مبارزه زراعی(تناوب زراعی،بهداشت مزرعه وغیره)

مدیریت بیماری در بیماری های چند چرخه ای

P جلو گیری از وقوع دور اول بیماری از طریق حذف میزبانهای حد واسط، P ریشه کنی عامل بیماری

P مبارزه با ناقلین P محافظت از طریق مواد شیمیایی

حفاظت تقاطعی یا Cross protection

P استفاده از سویه های غیر بیماریزا برای تحریک سیستم دفاعی گیاهان و ایجاد مقاومت

P یا مایه کوبی با نژاد ملایم ویروس و محافظت در مقابل نژادهای شدیدا“ بیماریزا برای مثال علیه بیماری تریستیزا در مرکبات

بيماريهاي صنوبر

بيماري هاي قارچي صنوبر

- زنگ صنوبر، Melampsora larici-populina و Melampsora allii-populina

- لكه برگي مارسونيايي، Marsonina castagnei

- لكه برگي سپتوريايي، Septoria populi

- شانكر سيتوسپورايي (فتيله نارنجي)، Cytospora Chrysosperma

- گال هاي برگي در اثر Taphrina populi

- بلايت جوانه و برگ صنوبر، Venturia populina

بيماريهاي باكتريايي صنوبر

- شانكر باكتريايي، Xanthomonas populi

- بلايت باكتريايي، Pseudomonas syringae pv. syringae

بيماريهاي فيزيولوژيك صنوبر

- كمبود آهن در كلن هاي مختلف صنوبر

- تاثير عوامل غير زنده محيطي (تگرگ، سرمازدگي و ...)

شانكر باكتريايي صنوبر

Xanthomonas populi



زنگ صنوبر

Melampsora larici-populina Melampsora allii-populina



فتيله نارنجي صنوبر

Cytospora chrysosperma



كمبود آهن در صنوبر



بیماری مرگ نارون

فرم جنسي Ophiostoma ulmi، فرم غير جنسي Graphium ulmi



برخی از بیماریهای مهم درختان جنگلی

بيماري قارچي خشکید گی شاه بلوط ( Cryphonectria parasitica)

بيماري سر خشكيدگي اكاليپتوس Nattrassia mangiferae

بيماري قارچ رنگين كمان (Trametes versicolor )

بيماري لكه قيري افرا Rhytisma acerinum

گال باکتریایی طوقه Agrobacterium tumefaciens روی زبان گنجشک ، افرا ، بید ، نارون

گیاهان انگل

دارواشک(دارواش پا کوتاه) Dwarf mistletoe Arceuthobium spدر جنگل هــای طارم روی سوزنـی برگان مشاهــده شده است. باعث کاهش رشد گیاه گردیده و در صورت شدید بودن باعث خشک شدن آن نیز میشود

دارواش Viscum album در نواحی کوهستانی شمال روی درختان جنگلی مشاهده می شود.

سس درختی در استان لرستان روی درختان بلوط مشاهده شده است.