گیاهان انگل

•
•رده بندی:
• شامل قارجهای دارای بازیدیو کارپ به اشکال مختلف Hymenomycetales
•قارچهای عامل زنگ Uredinales
•قارچهای عامل سیاهک Ustilginales
•Hymenomycetales
•قارچهای کاهکدار
•Uredinales
•عامل بیماری زنگ
•puccinia
• melampsora
•
•Tranzshelia
•
• عامل بیماریهای سیاهکustilaginales

tilletiaceae سیاهک های پنهان خانواده


•نماتدها و بيماري هاي ناشي از آنها
•

نماتدها جانوراني هستند از شاخه Nematoda يا كرم هاي با مقطع گرد كه داراي تقارن جانبي و دايره اي، حلقه هاي كاذب يا سطحي در سطح پوست بوده، فاقد دستگاه هاي تنفسي و گردش خونند، و تنفس آنها از طريق پوست انجام مي شود. به علت اينكه فرم عمومي بدنشان باريك و كشيده است به نام نماتد يا نخي شكل خوانده مي شوند. بدن آنها شفاف، و داراي دستگاه هاي گوارش، توليد مثل، سيستم هاي عصبي، ترشحي و همولنف است.
•طبقه بندي نماتدها از نظر نوع زندگي
•طبقه بندي نماتدها از نظر پارازيتيسم

*نماتدهاي پارازيت گياهي از نظر حالات انگلي و موقعيت زيستي به سه دسته تقسيم مي شوند.

(ectoparasitic nematodes) 1- نماتدهاي پارازيت خارجي

اينگونه نماتدها در تماس نزديك با سطح ريشه گياه قرار داشته بدون اينكه وارد نسج ميزبان شوند از مواد غذايي آن تغذيه مي كنند. اكثرا متحرك و مهاجرند.

2- نماتد هاي پارازيت داخلي (endoparasitic nematodes)

اين دسته از نماتدها به داخل ريشه و ساير اندام هاي گياهي نفوذ كرده درون نسج رشد و نمو نموده و در همان جا يا خارج از ريشه تخم ريزي مي نمايند. در طول نشو و نما از سلول هاي داخل نسوج گياهي تغذيه و خسارت وارد مي آورند. اين دسته از نماتدها بيماري زا بوده و از اهميت زيادي برخوردارند.

3- نماتدهاي پارازيت نيمه داخلي (semi-endoparasitic nematodes)

اين گروه از نماتدهاي غير مهاجري هستند كه فقط سر و گردن خود را به داخل ريشه گياه فرو برده و بقيه بدن نماتد در خارج از ريشه قرار مي گيرد. نماتد در همان جا مستقر شده تخمريزي مي كند.
•مشخصات نماتدهاي بيماريزاي گياهي

نماتد هاي بيماري زا درگياهان غالبا به طول 3/0 تا 1 ميلي متر هستند. ولي طول برخي از آنها به 7-8 ميليمتر مي رسد. اكثر نماتدها استوانه اي شكل و در قسمت سر و دم باريكتر هستند. در بعضي از گونه ها، نماتدهاي ماده در هنگام بلوغ متورم شده و به شكل گلابي، ليمويي يا قلوه اي شكل در مي آيند. بدن اكثر آنها شفاف است و به كمك ميكروسكوپ مي توان اندام داخلي آنها را ديد. خارجي ترين قسمت بدن نماتد توسط يك غلاف سلولي شفاف و قابل ارتجاع به نام كوتيكول احاطه شده است.تمام نماتد هاي بيماريزا داراي نيش يا استايلت در دهان خود هستند كه براي پاره كردن و تغذيه از سلول هاي گياهي به كار مي برند.
•

علائم آلودگي به نماتد ها ممكن است در ريشه و يا اندام هاي هوايي ظاهر شوند.



علائم در ريشه
-گال در اثر هيپرتروفي يا هيپر پلازي مثل spp. Anguina
-زخم Pratylenchus spp.
-ريشكي شدن Heterodera spp. (Hairy)
- كلفتي و يا پوسيدگي ريشه
•

علائم در اندام هاي هوايي


-تقليل رشد و زردي مثل Ditylenchus spp.
- زوال يا پژمردگي
-كاهش محصول و نا مرغوبي محصولات
- پيچيدگي ساقه
-ايجاد غده مثل Meloidogyne spp.
- پوسيدگي
- رشد غير طبيعي گل
•طبقه بندي نماتدهاي بيماريزاي گياهي

نماتدها از سلسله ي جانوران، شاخه Nematheliminthes , و رده Nematoda مي باشند. طبق توصيه و پيشنهاد كميته ي بين المللي نامگذاري آخر اسامي

راسته -da

زير راسته -ina

بالا خانواده -oidea

خانواده -idea

زير خانواده -inae



ختم مي شوند. غالب نماتد هاي مهم پارازيت به زير رده ي Secernentea و راسته Tylenchidaتعلق دارند. سه حنس مهم نماتد هاي بيماريزا نيز متعلق به زير رده ي Adenophorea و راسته Dorylaimida هستند.
•
•
•چرخه زندگي نماتد ها

چرخه زندگي نماتدهاي بيماريزا در گياهان شامل تخم، چهار مرحله لاروي و نماتدكامل مي باشد. هر نماتد در چرخه ي زندگي خود چهار بار (در موارد استثنايي سه يا پنج بار) جلد عوض مي كند. اولين جلد انداري در داخل پوسته تخم صورت ميگيرد و لارو سن دوم از تخم خارج مي شود. در موقع تفريخ لارو از پوسته تخم آنزيم هاي حل كننده پوسته تخم توسط لارو داخل پوسته ترشح مي شود. فاكتورهاي ديگري از قبيل حرارت، رطوبت، مواد شيميايي و برخي مواد مترشحه از ريشه ي گياه ميزبان در تفريخ لارو سن دوم از پوسته تخم موثرند.
•
•

اين نماتد از جنس Meloidogyne و خانواده Heteroderidae، انگل داخلي ريشه، غير مهاجر يا ساكن مي باشند.از اين جنس تا كنون 4 گونه به نام هاي M.arenaria, M.hapla.M.javanica, M.incognita از مناطق مختلف ايران گزارش شده است. نماتد غده ريشه داراي دوشكلي جنسي (Sexual dimorphism) نر وماده مي باشد. نماتدهاي نر كرمي شكل بوده، و اندازه آنها بين 7/0 تا 9/1 ميليمتر متغير است. ماده متورم، گلابي شكل و شيري رنگ بوده و اندازه آهنا بين 5 تا 8 ميليمتر تغيير مي كند.
•
•علائم بيماري و خسارت
•زيست شناسي

لارو هاي سن دوم به محض برخورد با ريشه هاي فرعي گياه ميزبانبه داخل آنها نفوذ نموده، پس از تغذيه وپوست اندازي تحرك خود را از دست داده و متورم مي شوند و در داخل به حالت سر به طرف مركز و دم به طرف خارج ريشه ساكن گشته، زندگي انگلي خود را شروع مي كنند.

نماتدهاي نر از سن سوم قابل تشخيص هستند و پس از بلوغ كرمي شكل و متحرك شده، آنگاه از ريشه خارج و جهت جفت گيري در داخل خاك اطراف ماده هاي چسبيده به ريشه به فعاليت مي پردازند.
•
•
•
•علائم بيماري و خسارت

اولين نشانه هاي ظاهري اندام هاي هوايي، روي برگ ها ظاهر مي شوند. بدين معني كه برگ هاي چغندرقند مبتلا در هنگام روز و تابش آفتاب پژمرده شده و در هنگام شب و هواي خنك مجددا حالت عادي و طبيعي خود را باز مي يابند. دمبرگ ها كشيده و معمولاً به زرد تغيير رنگ مي دهند. بوته ها كوتوله مانده و رشدي عقب افتاده دارند. پژمردگي ابتدا در برگ هاي خارجي نمايان شده و پس از چندي فقط در برگ هاي مياني بوته ها باقي مي مانند. در اندام هاي زير زميني ريشه كوچك، بدشكل، منشعب و ريشك هاي جانبي زياد و افشان در دو طرف ريشه اصلي مشاهده مي شوند.
•
•زيست شناسي

لارو هاي سن دوم به محض برخورد با ريشه هاي فرعي گياه ميزبان به داخل آن نفوذ نموده به حالت سر به طرف مركز ريشه و انتهاي بدن به طرف خارج از ريشه قرار گرفته و شروع به تغذيه و رشد مي نمايند. پس از تغذيه و پوست اندازي، لاروها متورم شده، حركت خود را از دست داده و زندگي انگلي خود را شروع مي نمايند. نماتد هاي نر از سن سوم به بعد قابل تشخيص هستند. مادهه اي بالغ پس از جفت گيري با نماتد نر تعداد كمي تخم را درون ماده ژلاتيني قرار و بقيه تخم ريزي را در داخل بدن انجام مي دهند. ماده ها پس از پايان تخم ريزي به رنگ قهوه اي در آمده و براي محافظت از تخم هاي خود به كيست مقاوم تبديل مي شوند. اين كيست ها به راحتي از ريشه جدا و درون خاك باقي مي مانند و يا اينكه چسبيده به ريشه چغندرقند از خاك خارج مي شوند.
•

نماتد گندم از جنس Anguina و از خانواده Anguinidae انگل اجباري برگ و خوشه و غير مهاجراست. نر و ماده كرمي شكل بوده، نر باريك تر و ماده ها ضخيم تر هستند. لارو سن دوم حالت متحرك و بيماري زاي نماتد بوده، داراي بدني باريك و كشيده و با زائده انتهاي دم است.
•علائم بيماري و خسارت

نشانه هاي بيماري در اندام هاي هوايي عبارتند از پيچيدگي ساقه، برگها و خوشه ها و تشكيل گال گياهي حاوي نماتد در داخل خوشه ها و بعضي اوقات روي برگها

اين نماتد ناقل بيماري خوشه صمغي گندم (Clavibacter tritici) است.




•

اين نماتد از جنس Pratylenchus و خانواده Pratylenchida مي باشد. نماتد هاي نر و ماده كرمي شكل و باريك و نرها باريك تر و كوچك تر هستند. بيشترين خسارت مربوط به سنين مختلف لاروي است.
•علائم بيماري و خسارت

اين نماتد پارازيت داخلي ريشه بوده و پلي فاژ ومهاجر مي باشد. علائم نماتد زدگي در اندام هوايي عبارتند از كوچكي، كوتاهي و نازكي ساقه مي باشد. بديهي است كه ساير عوامل بيماريزا از محل زخم ايجاد شده به داخل نسج نفوذ كرده و باعث ايجاد بيماري هاي ديگر مي شوند. مثل قارچ Fusarium solani
•

اين نماتد از جنس Ditylenchus و از خانواده Anguinidae مي باشد. مهمترين گونه هاي آن عبارتند از D.destructor, D.medicaginis , D.dipsaci

اين نماتد كرمي شكل فاقد دو شكل جنسي، فرم بدن دوكي شكل به طوري كه به طرف دو انتهاي بدن كمي باريك تر مي شود.
•علائم بيماري و خسارت

1- برگ ها زرد كم رنگ و بدشكل و ضخيم مي شوند.

2- ساقه ها و جوانه ها متورم و كوتاه كه غالبا سفيد رنگ هستند در سطح خاك در بوت هاي آلوده به وجود مي آيند.

3- همكاري بين نماتد با ساير عوامل بيماريزا مانند باكتري هاو قارچ ها موجب ايجاد پوسيدگي مي شود.



آنزيم هايي كه اين نماتد در موقع تغذيه ترشح مي نمايد نسبت به ساير نماتدهاي پارازيت گياهي كامل تر است.
•روش هاي كنترل و مديريت بيماري هاي ناشي از نماتدها
• اقدامات زراعي: مثل تناوب زراعي و كشت گياهان غير حساس و مقاوم، غرقاب و آيش
• اقدامات بهداشتي: جلوگيري از انتقال نماتدها از مزرعه به مزارع ديگر، خودداري از هرگونه نقل و انتقال خاك و گياهان آلوده از طريق شخم زدن، آبياري و غيره
• مبارزه شيميايي: استفاده از نماتدكش ها
• ضدعفوني خاك با بهره گيري از حارت خورشيد (Solarization)
•مبارزه بيولوژيكي: استفاده از قارچ هايي مثل Gliocladium, Paecilomyces و يا باكتري Bacillus penetrans
•گياهان انگل گلدار
•

بيش از 2500 گونه گياه عالي شناخته شده كه به صورت پارازيتي روي گياهان ديگر زندگي مي كنند و مانند گياهان ميزبان خود توليد گل و دانه مي نمايند.

مشخصات گياهان عالي پارازيت

بعضيHemiparasite يعني شبه پارازيت داراي ريشه و كلروفيل هستند و براي بعضي مواد معدني محلول و احتمالاً بعضي مواد آلي به ميزبان خود متكي مي باشند. برخي ديگر مثل دارواش ها كه داراي كلروفيل هستند اما ريشه ندارند

و بعضي نه كلروفيل دارند و نه ريشه مثل سس و از داخل بافت هاي ميزبان به صورت مكنده تغذيه مي كنند.

بيماريزايي به دو صورت تغذيه ،كاهش مواد معدني گياه و ترشح آنزيم و سموم


•طبقه بندي بر اساس نوع اندام
• انگل هاي ساقه: 1- كاملا وابسته مثل سس Cuscuta (فاقد كلروفيل)

2- نيمه وابسته مثل دارواش، دارواشك ،موخور


• انگل هاي ريشه: 1- كاملاً وابسته مثل گل جاليز Orbanche

2-نسبتاً وابسته مثل استريگا روي ريشه ذرت Striga
•

داراي دامنه ميزباني وسيع و روي رشد و ميزان محصول گياه آلوده اثر گذاشته و ممكن است پل انتقال ويروس ها نيز باشد. اين گياه انگلي است كه ساقه نخي شكل و زرد رنگ دارد و روي ساقه ميزبان مي چسبد و در آن مي پيچد. رنگ معمولي آن زرد و كرمي است. فاقد ريشه و كلروفيل و برگ است.


• اين گياه خسارات زيادي را به يونجه كاري ها، صيفي كاري ها، مركبات و ... مي زند . سس اگر موفق به تماس با گياه ميزبان شود روي ساقه چند دور مي پيچد و چند بر آمدگي داندانه مانندي به نام هوستوريوم در محل تماس به وجود مي آورد و را خود را به داخل بافت گياه و آوند هاي چوب و آبكش باز ميكند. پس از تماس سس با ساقه ارتباط س كاملا به خاك قطع مي گردد. بذر هاي سس معمولا توسط حيواناتة آب، ادوات كشاورزي، باد، كودهاي حيواني به مزارع ديگر انتقال مي يابد.
• مبارزه:
• جلوگيري از ورود بذور سس به مزرعه و استفاده از بذور گواهي شده
• تميز بودن آلات و ادوات كشاورزي
• استفاده از علف كش ها
• جمع آوري و سوزاندن بوته هاي آلوده
• شخم عميق و مكرر و استفاده از شعله
• كنترل بيولوژيك توسط قارچ destructuvum Colhetotricum
•

تمام گونه هاي اين خانواده پارازيت ريشه گياهان هستند و 12 جنس و 200 گونه دارد كه مهمترين آنها جنس Orbancheمي باشد. گياهان علفي بدون كلروفيل و داراي برگ هاي فلس مانند داراي 150 گونه كه در تمام نقاط دنيا پراكنده و عموما به ريشه گياهان نهاندانه حمله مي كنند.( گاهي به بازدانه هم حمله مي كنند) دامنه ميزباني وسيع دارد مثل خيار، خربزه، هندوانه، كدو،، توتون، يونجه، آفتابگردان و ...

بذر گل جاليز قهوه اي رنگ است و حدود 2/0 تا 5/0 ميليمتر مي باشد كه اين بذر مي تواند متوسط 2 تا 8 سال و در بعضي گونه ها 17 سال قوه ناميه خود را حفظ نمايد. بذر گل جاليز جهت جوانه زدن نياز به ترشحات ريشه دارد.


•

گل جاليز با ايجاد سیبکهایی که رل مکه را بازی مي كنند به ريشه گياهان چسبيده و مواد غذايي آن را به مصرف مي رساند. لذا باعث توقف رشد و خشكي آن مي شود. گونه O. aegiptiaca ( گل جاليز مصري) در تمام نقاط ايران پراكنده و روي بسياري از نباتات زراعي خصوصا جاليز ديده مي شود. گونه مهم ديگر آن O.ramosa بيشتر در غرب و شمال و روي حبوبات و كدوئيان ديده مي شود.
•
• پيشگيري: 1- كاشت بذور عاري از آلودگي 2- جلوگيري از استفاده از كود دامي آلوده به بذر گل جاليز 3- حدالامكان قبل از كاشت وسايل عاري از آلودگي باشد 4- كنترل مسير جويبارها 5- از استعمال شن، كود، خاك آلوده خودداري بايد نمود 6- pH خاك
• مكانيكي: 1- سوزاندن و جمع آوري گل جاليز قبل از به بذر رفتن از آلودگي مي كاهد.
• زراعي: 1- جلوگيري از استيلا گل جاليز ر مراحل اوليه رشد گياه ميزبان با اعمال روش هاي زراعي باعث تقويت ميزبان مي سود. 2- زود كاشتي ميزبانهاي گل جاليز 3- رطوبت و آبياري كافي مانع از گسترش و باعث فرار گل جاليز مي شود( علت كمي توسعه در مناطق شمالي) 4- كشت ارقام مقاوم
• كنترل بيولوژيكي
• روش هاي شيميايي با انواع علف كش ها


•

از خانواده Loranthaceae مي باشد اين انگل اغلب در نقاط ايران روي سيب، گلابي، زردآلو و بعضي درختان جنگلي ممرز، سپيدار، تبريزي و افرا خسارت داشته و خسارت آن روي سيب مهم و در شهميرزاد روي هر پايه حدود 200 گونه انگل ديده شده است.

در اثر شيوع انگل درختان ضعيف، شاخه ها خشك و بدون محصول خواهد بود. گياهي است با انشعابات 2 شاخه اي كه به 2 برگ گوشتي ختم و رنگ برگ ها سبز مايل به زرد است. داراي برگ هاي هميشه سبز و گل هاي هرمافروديت بوده، فاقد ريشه مي باشد و با وجود كلروفيل نمي تواند مواد گلوسيدي را بسازد و توسط پرندگان منتشر مي شود. اين گياه به دليل داشتن ويسين روي سطح شاخه ها مي چسبد.
•
•

بهترين راه مبارزه با دارواش قطع آنها از درختان مي باشد. شاخه هاي آلوده در زمستان از پايين تر از محل آلودگي هرس مي شوند.

.


•

روي سوزني برگان، روي اندام هوايي( تاج)، سر خشكيدگي ايجاد مي نمايد. داراي كلروفيل و انتقال آن از طريق بذر انجام مي شود. عامل انسداد آوندها، بذرها چسبيده و با فشار از ميوه به اطراف پرتاب مي شوند.

نتيجه بررسيها نشان مي دهدكه اين نيمه انگل آسيب نسبتاً شديدي بر درختان ميزبان در عرصه هاي منابع طبيعي و به خصوص باغهاي گردوي مناطق پراكنش وارد كرده و منجر به تهديد حيات تعدادي از ميزبانهاي خود شده و با توجه به دير زيستی درختان گردو، از اين طريق خسارت زيادی را به باغداران وارد كرده است. همچنين نتايج مطالعات صحرايي روشن ساخت كه بيشترين تراكم اين گياه انگل در بعضي مناطق روي انواع زالزالكها و گردو مي باشد
•
•

جنس Loranthus از خانواده Loranthaceae مي باشد.

گیاه نیمه انگل «لورانتوس (loranthus sp.)

در ایران دو گونه دارد که به نامهای «موخور» و «چشم بلبلی» معروفند و در مناطق رویشی زاگرس بیشتر به درختان پهن برگ بلوط، بادام، بنه، افرا خسارت وارد میکنند. شاخه اين گياه گوشتی ، طویل و گیاه دوپایه است و بيشتر بر روی شاه بلوط های غرب ایران دیده میشود.
•
•

برای مبارزه با این انگل پس از قطع سرشاخه های آلوده درختان و جمع آوری آنها با آتش زدن و امحا کامل انگل موخور از بین رفته و محل قطع سرشاخه ها با استفاده از چسب مخصوص باغبانی پوشانده می شود تا محل مورد نظر محفوظ مانده و دچار آسیبهای بعدی توسط این انگل نشود.
•